Een kijkje achter de schermen – theater maken met mensen met beginnende dementie

Door: Joke de Jonge

In een onbewaakt moment in 2017 zei de coördinator van het Odensehuis Amsterdam Zuid - die met pensioen zou gaan - dat het haar wel leuk leek als de mensen uit het Odensehuis bij wijze van afscheidscadeau een toneelstuk zouden opvoeren. Jaren eerder hadden actieve buurtgenoten eens een toneelstuk voor het Odensehuis gespeeld en dat viel in de smaak.
Toen ik drie jaar eerder het Odensehuis benaderde omdat ik in actieve samenwerking met mensen met beginnende dementie een voorleesbundel specifiek voor hen wilde ontwikkelen, was ik dagen onder de indruk van wat ik daar aantrof. Als een blok viel ik voor wat er allemaal kan wanneer je dát benadrukt, dus bleef ik er als vrijwilliger en raakte actief en enthousiast betrokken bij de voorstelling.

Rond december vorig jaar bruiste het er: er heerste een sfeer van verwachting en opwinding, een spoor van activiteiten trok door de gangen en alle creatieve krachten die het herbergt, bundelden zich. Dat mensen met dementie veel meer kunnen dan vaak gedacht wordt, weten we in het Odensehuis langer dan vandaag. Benadruk wat allemaal nog wél kan wanneer beginnende dementie op je pad komt. Dat was de opzet van onze inspirerende ontdekkingsreis om hen zélf op de planken te brengen: hun talenten opsporen en die tonen door hen in de schijnwerpers te zetten.
En zo geschiedde… op die 16e decemberdag vlak voor kerst. Buiten waren de straten besneeuwd en binnen reageerde een volle zaal met groot enthousiasme op het theaterstuk ‘Ontmoet ELKander’, gespeeld in het Montessori Lyceum Amsterdam. Voor zover ons bekend een primeur.

Hoe kan zoiets, terwijl je met haperende hersenen nauwelijks tekst kunt onthouden? De geheime formule bestaat uit een verteller, een hoofdrolspeler zonder dementie en spelers die scenes uitbeelden, plus muzikale omlijsting.  En hoe kom je de ingrediënten voor een boeiende voorstelling op het spoor? De sleutel tot succes bleek het nemen van hún mogelijkheden als uitgangspunt en daarmee steeds improviserend omgaan.
Kijken naar wat er al is en daar volop ruimte aan geven én er heel veel tijd voor nemen, leverde virtuoze verrassingen op, zoals een tangodanser en iemand met een jarenlange carrière als clown. Een rode neus leidde tot het openen van haar koffer vol clownskleding op zolder en…  na een metamorfose betrad een beroepsclown het toneel! De tangodanser en zijn partner brachten ontroering en bewondering teweeg. Twee Surinaamse keukenprinsessen vertolkten als dynamisch duo het lied 'A la presi', een komische keukenbrigade gaf een geestige dans met schalen op Arabisch getinte muziek ten beste en een humoristisch gedicht werd in samenspraak voorgedragen. De aankleding van het decor, ondersteund door uitzonderlijk sfeervolle foto’s, was een waar kunststukje. Buurtbetrokkenheid vanuit het Olympisch Kwartier en jeugdwerk Combiwel leidde ertoe dat kinderen circusacts ten beste gaven en een geweldige combinatie vormden met onze clown.
In totaal waren zo’n tachtig mensen actief en de laatste maanden van 2017 werden voor velen gekenmerkt door gezamenlijk plezier en het ervaren van een  saamhorigheidsgevoel: ontmoet ELKander. Dit soepele samengaan van spel, muziek, zang , dans, poëzie, fotografie en kunst leverde totaaltheater op, bijna te veel om in een notendop op te noemen.

Hoe we dat allemaal in gang kregen? Vanuit de wekelijks bijeenkomende Gedachtenkamer kwam op basis van een vertelling een verder scheppend proces tot stand en van daaruit ontstonden de scenes en vormde zich als vanzelf de groep spelers. Muziek voegde een bijna magische component toe aan de rode draad van de vertelling. De Odenseband en het Odensekoor laten wekelijks niet alleen zien hoeveel kracht muziek heeft, maar ook hoeveel plezier bijna iedereen daaraan beleeft. Muzikanten, zangers en spelers oefenden apart als groep en werden tijdens een heuse ‘doorloop’ bij elkaar gebracht, terwijl nieuwsgierig geworden familie, vrienden en buurtgenoten als publiek vast een kijkje konden nemen.

Doordat het Odensehuis vanzelf kunstenaars en kunstenmakers aantrekt, bleken we al veel theatervakmensen in huis te hebben. Zij zijn goud waard omdat zij verstand hebben van theater én van dementie. Met elkaar ontdekten wij spelenderwijs wat het belangrijkste is: durven improviseren, er heel ruim de tijd voor nemen en zorgen voor wat de mensen nodig hebben om overtuigend te kunnen spelen. En de grootste les die we leerden? Haal niet te veel van stal: begin klein en laat het groeien. Toeters en bellen bereik je ook met heel simpele toevoegingen. Dus het motto voor onze volgende voorstelling is: houd het zo simpel mogelijk!

Ben je benieuwd naar meer sprankelends of wil je weten hoe je het zelf aan moet pakken? Het kleurrijke boek ‘Een kijkje achter de schermen’ onthult meer en is in te zien in het Odensehuis. Daar ook te koop en via de uitgever en boekhandel. (Uitgeverij SWP, auteur Joke de Jonge, illustraties Juliette de Wit. € 24,90)
De korte film Een kijkje achter de schermen (15 minuten) werd door filmmaker Marijke Schonewille gemaakt, als compilatie van de voorstelling en van de lancering van het theaterboek dat naar aanleiding ervan geschreven is.
De korte film is via deze link te zien

Jouw verhaal op deze site?

Heb je ook een leerzaam verhaal, inspirerend idee of nieuwe invalshoek? We horen graag van je!
Bijvoorbeeld in de vorm van een blog of dementiedagboek. Op deze pagina lees je hoe je kan bijdragen aan Dementieweb.

Reacties:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *